Բացահայտիր Շիրակը - Տիրանավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (7-րդ դար)
Շիրակի մարզի Մայիսյան գյուղի կենտրոնական մասում է գտնվում հայկական միջնադարյան ճարտարապետության արժեքավոր նմուշներից մեկը՝ Տիրանավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։
Այս հոյակերտ կառույցը թվագրվում է 7-րդ դարով, ինչը վկայում է տարածաշրջանի հարուստ քրիստոնեական պատմության և վաղմիջնադարյան շինարարական բարձր մշակույթի մասին։
Եկեղեցին կառուցված է տեղական կարմրավուն սրբատաշ տուֆից՝ կանոնավոր շարքերով, որոնց հորիզոնական կարանները պահպանված են նույնիսկ բացվածքների մոտ՝ ընդգծելով վարպետների բծախնդիր աշխատանքը։
Շինության ստորին երեք շարքերը շարված են համեմատաբար ավելի մեծադիր քարերով, ինչը կառույցին հաղորդում է հավելյալ կայունություն և վեհություն։
Պատմական աղբյուրները և տեղում առկա քարերը փաստում են նաև բազմաթիվ նշանագրերի առկայությունը հարթերի վրա։
Ճարտարապետական առումով այն ներկայացնում է քառակոն
կենտրոնագմբեթ հորինվածք, որը բնորոշ է տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական եկեղեցաշինությանը։
Թեև դարերի ընթացքում կառույցը կրել է վնասներ, դրա պատերը մինչև թաղերի առաջին շարքը կանգուն են մնացել, իսկ ամբողջական թաղը պահպանվել է միայն հյուսիսային խաչաթևում։
Եկեղեցու հարդարանքում առանձնահատուկ տեղ ունեն հյուսիսային ճակատի քիվը, որի թեքադիր մակերեսը մշակված է նրբագեղ հյուսածո զարդանախշով, ինչպես նաև լուսամուտների երեսակալները, որոնք զարդարված են բուսական մոտիվներով։
Տիրանավոր Սուրբ Աստվածածինը երկար տարիներ եղել է խոնարհված վիճակում և իր վերջնական վերականգնումն է ստացել 1980-ական թվականների վերջերին, ինչի շնորհիվ այսօր այն հանդես է գալիս իր ամբողջական տեսքով՝ գործելով որպես հոգևոր կենտրոն և զբոսաշրջային գրավչություն։
Եկեղեցու հարևանությամբ է գտնվում նաև Սուրբ Ավետարան մատուռը, որը լրացնում է համալիրի հոգևոր պատկերը։
Տարածքում պահպանվել են նաև հնագույն քարաբեկորներ, որոնց վրա փորագրված են եկեղեցիների պատկերներ՝ ծառայելով որպես յուրօրինակ պատմական վկայություններ։
Այսօր Մայիսյանի Սուրբ Աստվածածինը ոչ միայն Շիրակի մարզի, այլև ողջ Հայաստանի կարևոր մշակութային ժառանգության մասն է, որը համադրում է վաղ միջնադարի խիստ ձևերը և ուշ շրջանի վերականգնողական նուրբ միջամտությունները։
Տեղակայումը` Հայաստան, Շիրակի մարզ, գյուղ Մայիսյան (Ախուրյանի տարածաշրջան)։
Աշխարհագրական կոորդինատները՝ 40.8436° N, 43.8444° E (մոտավոր)։