Բացահայտիր Շիրակը - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Կարմիրվանք
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը հայտնի է նաև «Կարմիրվանք» անունով, գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզի Հայկաձոր գյուղի արևմտյան եզրին՝ Ախուրյան գետի ձախ ափին:
Այս պատմական հուշարձանը կառուցվել է 980-985 թվականներին Սամեհան ճարտարապետի կողմից։
Ըստ հարավային ճակատին պահպանված շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցու կառուցման նախաձեռնողը եղել է Հոռոմոս վանքի առաջնորդ Սարգիս եպիսկոպոսը։
Ճարտարապետական տեսանկյունից այն գմբեթավոր սրահների տիպի շինություն է, որը կառուցված է կարմրավուն սրբատաշ տուֆով և կրաշաղախով։
Եկեղեցու արևելյան, հյուսիսային և հարավային ճակատներին առկա են երկուական եռանկյունաձև խորշեր, որոնք մասնագիտական գրականության մեջ հայտնի են որպես «հայկական խորշեր»։
Շինության հարդարանքը զուսպ է, ինչն ավելի է ընդգծում հուշարձանի վեհությունը, իսկ մուտքի կամարաձև բարավորին առկա են ուշագրավ գալարուն զարդագծեր։ 13-րդ դարի սկզբներին եկեղեցին վերակառուցվել է, որի ընթացքում վերականգնվել են գմբեթը, ճակատների երեսապատերը և տանիքի սալաքարերը։
Գմբեթի ներսում մինչ օրս պահպանվել են որմնանկարների հետքեր։
Եկեղեցուց դեպի արևելք տարածվում է հին գերեզմանատունը, որտեղ կան 13-րդ դարի քանդակազարդ խաչքարեր։
Հուշարձանն ընդգրկված է Հայկաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Աշխարհագրական դիրքի պատճառով դեպի եկեղեցի ազատ այցելությունն այսօր հնարավոր չէ, քանի որ այն գտնվում է Հայաստան-Թուրքիա սահմանային ցանկապատից այն կողմ՝ չեզոք գոտում։
Այնուամենայնիվ, սահմանապահները պարբերաբար կազմակերպում են բաց դռների օրեր, ինչը հնարավորություն է տալիս բնակիչներին և զբոսաշրջիկներին այցելել սրբավայր։
Եկեղեցու ճշգրիտ աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 40°31′44″N 43°39′40″E
Լուսանկարը `Hushardzan. am - ի