Բացահայտիր Շիրակը - Գուսանագյուղի բերդ. Անի մայրաքաղաքի հզոր պաշտպանը
Գուսանագյուղի բերդը միջնադարյան հայկական ամրոցաշինության եզակի նմուշներից է, որի պատմությունը սերտորեն կապված է Բագրատունյաց թագավորության հզորացման ժամանակաշրջանին:
Այս հզոր կառույցը հիմնադրվել է 10-11-րդ դարերում և հանդիսացել է միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Անիի պաշտպանական համակարգի կարևորագույն հենակետերից մեկը:
Բերդի ռազմավարական նշանակությունը պայմանավորված էր նրա դիրքով. այն հուսալիորեն հսկում էր դեպի Թիֆլիս տանող միջազգային առևտրական ճանապարհը՝ ապահովելով քարավանների անվտանգությունը և պաշտպանելով մայրաքաղաքի հյուսիսային մատույցները թշնամական հարձակումներից։
Ճարտարապետական տեսանկյունից ամրոցն ունի ուշագրավ եռահարկ հորինվածք, ինչը վկայում է շինարարների բարձր վարպետության մասին:
Յուրաքանչյուր հարկ ունեցել է իր ֆունկցիոնալ նշանակությունը, իսկ միջհարկային ծածկերը եղել են փայտից:
Կառույցի ներսում տեղաշարժն իրականացվել է տարբեր եղանակներով. առաջինից երկրորդ հարկ բարձրացել են պատի մեջ մոնտաժված քարե սանդուղքով, իսկ երրորդ հարկը, որը հավանաբար ծառայել է որպես դիտակետ և մարտական հարթակ, հասանելի է եղել շարժական փայտե սանդուղքների միջոցով:
Պատերի պահպանված բարձրությունը տպավորիչ է՝ հասնելով մինչև 7 մետրի, ինչը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել ամրոցի նախնական վեհաշուք տեսքի մասին:
Շինության ամրությունն ապահովվել է կառուցման յուրօրինակ տեխնիկայով. պատերի ստորին շարքերը շարված են հսկայական որձաքարերով, որոնք կազմում են կառույցի ամուր հիմքը, իսկ վերին շարքերում օգտագործվել է սև, կոպիտ մշակված տուֆ:
Ողջ շարվածքն ամրացված է բարձրորակ կրաշաղախով: Ամրոցի անկյուններում տեղադրված են կիսակլոր աշտարակներ, որոնք մեծացրել են պաշտպանական հնարավորությունները, իսկ հյուսիսային և հարավային պատերն ամրացված են ուղղանկյուն որմնահեցերով՝ կառույցին հաղորդելով լրացուցիչ կայունություն:
Այս պատմական հուշարձանը գտնվում է Շիրակի մարզի Գուսանագյուղ գյուղի տարածքում՝ բարձրադիր մի վայրում, որտեղից տեսանելի է ողջ շրջակայքը:
Լինելով մշակութային և պատմական բացառիկ արժեք՝ Գուսանագյուղի ամրոցը շարունակում է մնալ որպես հայ միջնադարյան ռազմական ճարտարապետության և ինժեներական մտքի վառ ապացույց:
Բերդի ճշգրիտ աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 40°39'45"N 43°47'20"E