Բացահայտիր Շիրակը- Լմբատավանք (Սուրբ Ստեփանոս)․ Շիրակի թաքնված գոհարը
Լմբատավանքի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին հայկական վաղ միջնադարյան ճարտարապետության ամենաարժեքավոր նմուշներից է։
Այս փոքրիկ, բայց վեհաշուք կառույցը թվագրվում է 6-րդ դարով և իր ճարտարապետական հորինվածքով պատկանում է խաչաձև գմբեթավոր եկեղեցիների տիպին:
Եկեղեցին կառուցված է սրբատաշ նարնջագույն տուֆից և աչքի է ընկնում իր կատարյալ համաչափություններով ու զուսպ հարդարանքով:
Կառույցը թե՛ ներքուստ և թե՛ արտաքուստ ունի հավասարաթև խաչի տեսք:
Գմբեթի անցումը քառակուսի հիմքից դեպի ութնիստ թմբուկը կատարված է երկու շարքով դասավորված տրոմպների միջոցով, ինչը վկայում է հայ վարպետների բարձր պրոֆեսիոնալիզմի մասին դեռևս վաղ քրիստոնեական շրջանում:
Լմբատավանքի համաշխարհային ճանաչումն առաջին հերթին կապված է նրա բացառիկ որմնանկարների հետ, որոնք 7-րդ դարի հայկական մոնումենտալ գեղանկարչության գլուխգործոցներ են:
Ավագ խորանում պահպանվել է «Աստվածահայտնության» կամ «Փառքի տեսիլքի» հոյակերտ պատկերը, որտեղ կենտրոնում գահակալ Քրիստոսն է՝ շրջապատված քերովբեների ու սերովբեների խորհրդանշական պատկերներով և երկնային կրակը մարմնավորող բոցի լեզուներով:
Որմնանկարի կողմնային հատվածներում պատկերված են դեպի կենտրոն շարժվող երկու ձիավորներ, որոնցից մեկը Սուրբ Գրիգորն է՝ ձեռքին խաչավառ գավազան:
Այս պատկերները կատարված են բնական հանքային ներկերով և առանձնանում են իրենց դինամիկայով ու գունային հարստությամբ:
Եկեղեցու շուրջը սփռված են տարբեր դարաշրջանների տապանաքարեր և խաչքարերի բեկորներ, որոնք լրացնում են վանական համալիրի պատմական պատկերը՝ դարձնելով այն ուխտագնացների և զբոսաշրջիկների համար Հայաստանի ամենագրավիչ ու խորհրդավոր վայրերից մեկը:
Գտնվում է Շիրակի մարզում՝ Արթիկ քաղաքից ընդամենը 2 կմ հարավ-արևմուտք, Լմբատ թաղամասի բարձրադիր ձորալանջին։
Կոորդինատներ. 40.6105°N, 43.9283°E