Ճանաչենք Շիրակի մարզի մեծերին- Սերգեյ Մերկուրով
· Գյումրի
Սերգեյ Դմիտրիի Մերկուրովը հունահայ նշանավոր քանդակագործ է, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, ակադեմիկոս և Պուշկինի անվան արվեստի թանգարանի տնօրեն։
Նա ծնվել է 1881 թվականի հոկտեմբերի 26-ին (նոյեմբերի 7-ին) Ալեքսանդրապոլում (ներկայիս Գյումրի)՝ հայ քաղկեդոնացի գործարարի ընտանիքում։
Ուշագրավ է, որ նա հայտնի փիլիսոփա, հոգևոր ուսուցիչ Գեորգի Գյուրջիևի զարմիկն է։
Մերկուրովը 1901 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի ռեալական դպրոցը և ընդունվել Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, որտեղից սակայն վտարվել է քաղաքական գործունեություն ծավալելու պատճառով։
Դրանից հետո՝ 1902 թվականին, նա ուսումը շարունակել է Շվեյցարիայում՝ Ցյուրիխի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում, ինչպես նաև ուսանել է Ադոլֆ Մեյերի մոտ։
Մինչև 1905 թվականը սովորել է Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում, իսկ 1905 թվականի աշնանից մինչև 1907 թվականն ապրել և ուսանել է Փարիզում՝ դառնալով նշանավոր քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենի և բելգիացի Կ․ Մանյեի աշակերտը, ինչն էական ազդեցություն է թողել նրա հետագա աշխատանքների ոճի վրա։
1907 թվականին Սերգեյ Մերկուրովը վերադարձել է Հայաստան՝ Մկրտիչ Խրիմյանի (Խրիմյան Հայրիկ) հետմահու դիմակը ստեղծելու նպատակով։ Հետագայում նա ապրել է Թիֆլիսում, Յալթայում և Մոսկվայում, ուր հրավիրվել էր Լև Տոլստոյի հետմահու դիմակը պատրաստելու համար։ Մերկուրովը հանդիսանում է ժամանակակից ակադեմիական ոճի երևելի ներկայացուցիչ, եղել է ազատախոհ անձնավորություն և մոտիկից ծանոթ է եղել Վլադիմիր Լենինի ու ժամանակի բազմաթիվ այլ նշանավոր գործիչների հետ։ Նա հեղինակել է Երևանում կանգնեցված Ստեփան Շահումյանի արձանը (1931 թ․), ինչպես նաև Լենինի ու Ստալինի մի շարք բարձրարվեստ հուշարձաններ, այդ թվում՝ Երևանում տեղադրվածները։
Մոսկվայում տեղադրված Լև Տոլստոյի, Կլիմենտ Տիմիրյազևի, Նիկոլայ Բուրդենկոյի և այլոց արձանների հեղինակը նույնպես Մերկուրովն է։
Քանդակագործի քաղաքացիությունը եղել է Ռուսական կայսրությունը և ԽՍՀՄ-ը, իսկ քաղաքական կուսակցությունը՝ ԽՄԿԿ-ն։ Իր գործունեության ընթացքում նա արժանացել է բազմաթիվ պետական պարգևների ու շքանշանների։
Ականավոր արվեստագետը մահացել է 1952 թվականի հունիսի 8-ին Մոսկվայում և թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (հողակտոր №2)։ Դեռևս 1913 թվականին նրա կերտած «Միտք» խորհրդանշական քանդակը 1956 թվականին տեղադրվել է հենց Մերկուրովի գերեզմանին։
Արվեստագետի հիշատակը վառ պահելու համար ԽՍՀՄ-ում և Հայաստանում թողարկվել են նրան նվիրված փոստային նամականիշեր։ Բացի այդ, 1984 թվականին Գյումրիում՝ Մերկուրովի հայրական տանը, բացվել է քանդակագործի տուն-թանգարանը, որին նրա կտակով փոխանցվել են մեծաթիվ արժեքավոր աշխատանքներ։
Այդ թանգարանում այսօր խնամքով պահվում են աշխարհահռչակ դեմքերի՝ Լև Տոլստոյի, Հովհաննես Թումանյանի, Վլադիմիր Լենինի և Վլադիմիր Մայակովսկու մահվան դիմակները։
Սերգեյ Մերկուրովի թողած ժառանգությունը լավագույնս ապացուցում է, որ Գյումրին բոլոր ժամանակներում եղել ու մնում է արվեստի ու տաղանդների անսպառ օրրան։