Բացահայտիր Շիրակը-Շարայի լեռ (Գոլգաթ)
Շարայի լեռը, որը հայտնի է նաև Գոլգաթ, Կողգաթ կամ Սուրբ Հովհաննես անուններով, Հայաստանի բնաշխարհի ուշագրավ հրաբխային հուշարձաններից մեկն է։
Այն տեղակայված է Արագածոտնի և Շիրակի մարզերի սահմանագծին՝ Արագածի և Փամբակի լեռնաշղթաների միջև ընկած տարածքում։
Լեռան գագաթի բացարձակ բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է 2475 մետր, իսկ հիմքի շրջագիծը հասնում է շուրջ 5 կիլոմետրի։
Լեռն իրենից ներկայացնում է անթրոպոգենի լավաներից ու խարամներից կազմված կոնաձև կառույց, որի լանդշաֆտը բնութագրվում է որպես լեռնատափաստանային։
Տարածքը հարուստ է նաև բնական պաշարներով, մասնավորապես՝ այնտեղ գործում է ավազահանք։
Լեռան անվանման հետ կապված պատմությունը խորը արմատներ ունի հայկական բանահյուսության մեջ։
Ըստ ավանդության՝ այն անվանակոչվել է ի պատիվ Շիրակի տիրակալ Շարայի, ով հայտնի էր իր անկուշտ որկրամոլությամբ։
Պատմվում է, որ մի ամառ, երբ կալերում ցորենն էին ծեծում, Շարան գաղտնի կերպով մի քանի սայլ հացահատիկ է տեղափոխում և թաքցնում այս լեռան անձավներից մեկում։
Նրա նպատակն էր ձմռանը, մարդկանց աչքից հեռու, միայնակ վայելել իր պաշարը։
Սակայն, երբ գալիս է ձմեռը և նա այցելում է իր թաքստոցը, հայտնվում է բարդ կացության մեջ. չոր հատիկներն ուտել հնարավոր չէր, իսկ աղալու կամ հաց թխելու դեպքում ծուխը կմատներ նրա գտնվելու վայրը։
Այդ պահին նրան երևում է մոր կերպարը, ով հիշեցնում է աստվածային պատժի մասին, որը սպասվում է նրանց, ովքեր հաց են ուտում ուրիշներից գաղտնի։
Շարան սթափվում է, վերադառնում տուն և հրամայում, որ գնան ու լեռան անձավից ցորենը տուն բերեն։
Այդ ժամանակվանից էլ սարը կոչվել է Շարայի լեռ։
Այս առասպելը ոչ միայն բացատրում է տեղանվան ծագումը, այլև դարձել է հայտնի ժողովրդական թևավոր խոսքի հիմքը, որը մատնանշում է Շարայի անսահման ախորժակն ու Շիրակի ամբարների հարստությունը։
Շարայի լեռը գերիշխող դիրք ունի Շիրակի և Արագածոտնի դաշտերի նկատմամբ։
Գագաթից բացվում է տպավորիչ տեսարան դեպի Արագածի բոլոր չորս գագաթները, Փամբակի լեռնաշղթան և Ախուրյանի հովիտը։
Լեռան ստորոտներում և հարակից հարթավայրերում (օրինակ՝ Փոքր Մանթաշի կամ Մեծ Մանթաշի տարածքում) հայտնաբերվել են բրոնզեդարյան բնակատեղիներ և դամբարանադաշտեր։
Լեռան գագաթին կա փոքրիկ մատուռ և մատուռ-քարայր։ Ամեն տարի հունիս ամսվա վերջին կիրակի օրը (կամ Վարդավառին) տեղի բնակիչները ուխտի են գնում լեռան գագաթը։
Կոորդինատներ. 40°41′28″N 44°06′28″E