Բացահայտիր Շիրակը-Արթիկ. Տուֆի և դարավոր պատմության քաղաք

Արթիկ քաղաքը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզում՝ Արագած լեռան հյուսիսարևմտյան լանջին, Երևանից 105 կմ հյուսիս-արևմուտք և Գյումրիից 20 կմ հարավ-արևելք հեռավորության վրա:

Քաղաքը տարածվում է մի հարթավայրում, որը հարուստ է հրաբխային ծագման բնական պաշարներով, ինչպիսիք են տուֆը, պեմզան և բազալտը, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել 1927 թվականին «Արթիկտուֆ» կոմբինատի հիմնադրման և քաղաքի արդյունաբերական վերելքի համար։

​Արթիկի ժամանակակից պատմությունը սերտորեն կապված է 1829-1830 թվականների հետ, երբ Արևմտյան Հայաստանի Կարս և Կարին (Էրզրում) քաղաքներից ու հարակից գյուղերից բազմաթիվ հայ ընտանիքներ վերաբնակվեցին այստեղ՝ իրենց հետ բերելով հարուստ մշակութային ավանդույթներ և աշխատասիրություն։

Քաղաքը հայկական ճարտարապետության բացառիկ կենտրոններից մեկը, որտեղ պահպանվել են մոտ 40 պատմամշակութային հուշարձաններ։ Դրանցից առավել նշանավոր են քաղաքի կենտրոնում գտնվող վաղ քրիստոնեական շրջանի Սուրբ Աստվածածին (Փոքր եկեղեցի) և 7-րդ դարի Սուրբ Գևորգ տաճարները։

Քաղաքի մերձակայքում է գտնվում նաև Լմբատավանքի հայտնի համալիրը, որը հայտնի է 7-րդ դարի իր ինքնատիպ որմնանկարներով։

​Այսօր Արթիկը շարունակում է մնալ Շիրակի կարևորագույն տնտեսական և մշակութային հանգույցներից մեկը, որտեղ արդյունաբերական հզոր ներուժը համադրվում է պատմական խորը արմատների հետ։

Քաղաքի բնակչությունը, որը դարերի ընթացքում աճել է՝ 1831 թվականի մի քանի հարյուրից հասնելով շուրջ 17,500-ի, աչքի է ընկնում իր ավանդապաշտությամբ, հյուրասիրությամբ և քարի մշակման բարձր վարպետությամբ։

Տարածաշրջանի կլիման լեռնային է, զով ամառներով և ցուրտ ձմեռներով, ինչը ևս ձևավորել է տեղացիների տոկուն և պինդ բնավորությունը։

Քաղաքի տնտեսության մեջ զգալի տեղ ունի նաև գյուղատնտեսությունը, սակայն այն ամբողջ աշխարհին հայտնի է առաջին հերթին որպես բարձրորակ վարդագույն տուֆի արդյունահանման գլխավոր կենտրոն։

Այն տեղակայված է ծովի մակերևույթից մոտ 1850 մետր բարձրության վրա, իսկ նրա աշխարհագրական կոորդինատներն են 40°36′55″ հս. լ. 43°54′43″ ավ. ե.։