Բացահայտիր Շիրակը- Ցուլասար լեռ
Ցուլասարը ուշագրավ և աչքի ընկնող լեռնագագաթ է Հայաստանի հյուսիսային հատվածում՝ Շիրակի լեռներում։ Այս լեռը յուրահատուկ տեղ է զբաղեցնում տարածաշրջանի ռելիեֆում, քանի որ ամբողջ լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետն է՝ ունենալով ծովի մակերևույթից 2555 մետր (ըստ որոշ աղբյուրների՝ 2556 մետր) բարձրություն։ Լեռնագագաթն ունի հզոր երկրաբանական կառուցվածք, որը ձևավորվել է պալեոգենի և նեոգենի ժամանակաշրջանների հրաբխանստվածքային և հրաբխային գոյացություններից։
Դա պայմանավորել է լեռան ինքնատիպ լանդշաֆտային ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ տալով նրան խիստ արտահայտված լեռնային տեսք։
Լեռան լանջերն ունեն տարբերվող մորֆոլոգիական կառուցվածք և բնական ծածկույթ։ Հարավային լանջերն աչքի են ընկնում իրենց զառիթափությամբ, ժայռոտ ռելիեֆով և կտրտված են բազմաթիվ հեղեղատներով։
Այս հատվածները հիմնականում ծածկված են տափաստանային խառն բուսականությամբ։ Ի հակադրություն սրան, հյուսիսային լանջերի ստորին մասերը բնութագրվում են թփուտներով, իսկ ընդհանուր լանդշաֆտը կրում է լեռնամարգագետնային բնույթ։
Լեռան տարածքը հարուստ է նաև ջրային պաշարներով․ հյուսիսային լանջին են գտնվում Ցուլասարի աղբյուրների խումբը և Հովտուն աղբյուրը, իսկ հյուսիս-արևմտյան լանջին՝ Կաթնաղբյուրը։
Բացի այդ, Ցուլասարի տարբեր լանջերից սկիզբ են առնում մի շարք ջրային զարկերակներ․ արևմտյան լանջերից սկիզբ է առնում Չիչկան գետի ձախ՝ Տոպար վտակը, հարավային լանջից՝ Այլաձոր գետը, իսկ հարավ-արևելյան լանջից՝ Փամբակի ձախ վտակ Լուսաղբյուրը։
Լեռան անվանման հետ կապված գոյություն ունեն հետաքրքիր ավանդություններ և պատմություններ, որոնք փոխանցվել են սերնդեսերունդ։ Անվան ծագումն ուղղակիորեն կապված է լեռան արտաքին տեսքի և դրա հզորության հետ։ Հեռվից նայելիս լեռան զառիթափ, ալիքաձև և դեպի վեր խոյացող լանջերը մարդկանց հիշեցնում են մոնչացող, հզոր ցուլի կերպարանք, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել «Ցուլասար» անվանման համար։
Այս բնական ամրոցը պատմության ընթացքում ունեցել է նաև կենսական ու հերոսական նշանակություն տեղի բնակչության համար։ Ավանդության համաձայն՝ հնում, երբ թշնամիները հարձակվել են տեղի բնակչության վրա, գյուղացիներն ապաստան ու փրկություն են գտել հենց այս լեռան անմատչելի և կտրուկ լանջերում։ Մի քաջ որսորդ իր ցուլերի օգնությամբ կարողացել է դժվարագույն պայմաններում ճանապարհ հարթել խորդուբորդ կիրճերով ու լանջերով՝ անասուններին ու համագյուղացիներին անվտանգ տեղափոխելով լեռան ապահով վայրերը, ինչով փրկել է նրանց վերահաս վտանգից
Լեռը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզում, Լոռու և Շիրակի մարզերի սահմանամերձ գոտում, Կաքավասար գյուղից 3 կմ դեպի հարավ։
Կոորդինատներն են՝ 40.894444°N 44.013889°E։