Բացահայտիր Շիրակը- Սև բերդ (Ալեքսանդրապոլի ամրոց)՝ Գյումրիի անառիկ խորհրդանիշը
· Գյումրի
Սև բերդը կամ Ալեքսանդրապոլի ամրոցը Գյումրի քաղաքի և ողջ Հայաստանի ռազմական ճարտարապետության եզակի նմուշներից մեկն է, որի պատմությունը սկիզբ է առնում դեռևս 19-րդ դարի առաջին կեսից։
Այն գտնվում է Շիրակի մարզի կենտրոնում՝ Գյումրի քաղաքի արևմտյան բարձրադիր հատվածում, ծովի մակերևույթից մոտ 1550 մետր բարձրության վրա։
Ամրոցի կառուցման անհրաժեշտությունը առաջացավ 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո։
Թիֆլիսի զինվորական նահանգապետը, հաշվի առնելով Թուրքիայի կողմից սպասվող հնարավոր հարձակումները, դիմել էր գլխավոր հրամանատար Իվան Դիբիչին՝ առաջարկելով Գյումրիում ստեղծել հզոր ռազմական հենակետ։
Շինարարական աշխատանքները պաշտոնապես մեկնարկել են 1834 թվականին։
Կառույցն իր անվանումը ստացել է օգտագործված սև տուֆի պատճառով, որը հաղորդում է շինությանը խրոխտ և անառիկ տեսք։
Սև բերդը եղել է Ալեքսանդրապոլի պաշտպանական համակարգի առանցքային մասը և երկար տարիներ ծառայել է որպես զինվորական բանտ ու զինամթերքի պահեստ։
Ճարտարապետական տեսանկյունից այն շրջանաձև կառույց է, որն ունի հատուկ նախագծված ջրահեռացման համակարգ՝ պարիսպները անձրևաջրերի քայքայիչ ազդեցությունից պաշտպանելու համար։
Ամրոցի կենտրոնում ժամանակին գործել է Սուրբ Ալեքսանդրա եկեղեցին։
Հատկանշական է, որ բերդն ունի ստորգետնյա գաղտնի ուղիներ, որոնք կապ են հաստատել մոտակայքում գտնվող Մայր Հայաստան հուշարձանի և Կարմիր բերդի հետ՝ ապահովելով զորքերի անվտանգ տեղաշարժը պաշարման ժամանակ։
Չնայած իր ռազմական նշանակությանը, տարածքը հարուստ է շատ ավելի հին պատմական շերտերով։ Հնագիտական պեղումները փաստում են, որ սա քաղաքի ամենահին բնակելի հատվածն է։
Այստեղ հայտնաբերվել են բրոնզեդարյան և երկաթեդարյան մշակութային արժեքներ, ինչպես նաև Ք.ա. 8-6-րդ դարերի դամբարանադաշտ և անտիկ շրջանի սրբատեղիներ։
1877-1878 թվականների պատերազմից հետո, երբ ռուսական զորքերը գրավեցին Կարսը, բերդը կորցրեց իր նախկին ռազմավարական կարևորությունը։
Ժամանակակից շրջանում Սև բերդը ենթարկվել է մասնավորեցման և վերակառուցման։ 2005 թվականին այն ձեռք է բերվել Հայկ Հայրապետյանի կողմից, իսկ 2012-ին անցել է Բալասանյանների ընտանիքի սեփականությանը։
Այսօր ամրոցը վերածվել է մշակութային և զբոսաշրջային խոշոր կենտրոնի։
Իր յուրահատուկ ակուստիկայի շնորհիվ այն դարձել է համերգների, փառատոների և հանդիսավոր արարողությունների անցկացման սիրված վայր՝ պահպանելով իր պատմական հմայքն ու Գյումրիի խորհրդանիշներից մեկի կարգավիճակը։
Կոորդինատներն են՝ 40°47'04"N 43°49'41"E։