Ճանաչենք Շիրակի մարզի մեծերին - Շիրակի տաղանդավոր զավակը՝ Աշուղ Շահեն
Շահեն Եղիազարի Սարգսյանը՝ ճանաչված պարզապես որպես Շահեն, հայ աշուղական երգարվեստի, պոեզիայի և պատմագրության ամենավառ անհատականություններից է:
Նա ծնվել է 1909 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Հայաստանի Կրասար գյուղում: Շահենի արմատները սերտորեն կապված են հայոց ազատագրական պայքարի և մշակութային հարուստ ժառանգության հետ. նրա պապի՝ Սարգսի, հոր՝ Եղիազարի, և մորաքրոջ՝ հայդուկ Սալվիի անուններին հանդիպում ենք Զորավար Անդրանիկի ջոկատում՝ Առաքելոց վանքի հերոսական մարտերի օրերին:
Առաջին աշխարհամարտի տարիներին նրանց տոհմը շարունակել է իր հայրենանվեր ուղին, իսկ հայդուկ Սոսեն՝ հայդուկապետ Աղբյուր Սերոբի կինը, տալվորիկցի Ատլաս տատի քույրն էր: Այսպիսի հերոսական ու ավանդապաշտ միջավայրում Շահենն իր աշուղական կոչումն ու կրթությունը ստացել է տոհմի հայտնի վարպետների՝ աշուղներ Սիահու, Ավագի, Պոտոնի և Արթենի Ալեքի մոտ:
Աշուղի երաժշտական տաղանդն ու կատարողական վարպետությունը, հատկապես քանոն նվագելու շնորհքը, նրան արագորեն առաջ մղեցին:
1934-1939 թվականներին նա արդեն հայտնի դարձավ ողջ ԽՍՀՄ տարածքում: 1937-1941 թվականներին հանդես է եկել որպես Հայֆիլհարմոնիայի երգի և պարի անսամբլի մենակատար և եղել է Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական անսամբլի հիմնադիրներից մեկը:
Նրա ստեղծագործական կյանքը սերտորեն հյուսված էր երկրի մշակութային կարևորագույն իրադարձություններին. 1939 և 1956 թվականներին մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակներին:
Շահենն իր մասնակցությունն է բերել նաև Հայրենական մեծ պատերազմին, իսկ հաղթանակի առթիվ 1945-1946 թվականներին ելույթ է ունեցել Մոսկվայում կայացած ստուգատեսներին: Նրա միջազգային ճանաչումն ամրապնդվեց 1973 թվականին Ալմա Աթայում կայացած «Միջազգային Տրիբունա» երգի տոնին և 1975 թվականին Թբիլիսիում անցկացված «Անդրկովկասյան գարուն» փառատոնին մասնակցությամբ:
Շահենի ստեղծագործական ժառանգությունն իսկապես տպավորիչ է. նա հեղինակել է ավելի քան 500 քնարական երգ և շուրջ 5000 աշուղական բանաստեղծություն: Նրա գրչին են պատկանում «Էլինար» պոեմը, «Հերիքնազ» երաժշտական պատկերը, «Սաշա» սիրավեպ-երգաշարը և «Սասնա Դավթի ու Մսրա Մելիքի մենամարտը» դյուցազներգությունը:
Որպես կատարող և խմբավար՝ նա եղել է Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի անսամբլի մենակատար, ինչպես նաև ղեկավարել է իր իսկ հիմնադրած «Շահենի քնար», «Երևան» և «Շիրակ» անսամբլները: Հետագայում՝ 1982 թվականին, նա աշուղական դպրոց է հիմնադրել Գյումրիում՝ կրթելով հաջորդ սերունդներին: Շահենի երաժշտական լեզվի ձևավորման վրա հսկայական ազդեցություն են ունեցել Շիրակի ժողովրդական երգարվեստի հարուստ ավանդույթները: Նրա գործերը լի են խորը զգացմունքայնությամբ, ռիթմիկ պատկերների ճկունությամբ և լայնաշունչ երգային ու պարային տարրերի ներդաշնակ զուգորդմամբ:
Նրա հեղինակած այնպիսի երգեր, ինչպիսիք են «Սասնա ծուռ», «Ալմաստը շողում է», «Խռոված էր», «Թուխ մազերուդ», «Անծանոթ սեր», «Բինգյոլ», «Նաիրյան դալար բարդի», «Անցա, գնացի» և «Կոմիտաս» ստեղծագործությունները, մինչ օրս վայելում են համաժողովրդական մեծ սեր ու ժողովրդականություն:
Աշուղ Շահենի վասն արվեստի մատուցած ծառայություններն ու վաստակը բարձր են գնահատվել պետության կողմից. 1967 թվականին նրան շնորհվել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում, ինչպես նաև նա պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով: 1970 թվականից նա հանդիսանում էր ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ:
Մեծանուն արվեստագետը կյանքից հեռացել է 1990 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Երևանում և թաղված է Զեյթունի գերեզմանատանը՝ իր հետևից թողնելով հայ մշակույթի ոսկե ֆոնդը հարստացնող անգնահատելի ժառանգություն: