Բացահայտիր Շիրակը - Հոգեվանք (Կարմիր վանք)
Շիրակի մարզի պատմամշակութային գանձերի շարքում իր ուրույն տեղն ունի Հոգեվանքը, որը հայտնի է նաև Կարմիր վանք անունով։
Այս վանական համալիրը գտնվում է Սառնաղբյուր գյուղից մոտ 3 կմ հյուսիս-արևելք՝ բնապատկերային տպավորիչ մի վայրում։
Համալիրի գլխավոր զարդը Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին է, որը, համաձայն հյուսիսային մուտքի բարավորի վրայի արձանագրության, կառուցվել է 1205 թվականին։
Թեև տեղացիների շրջանում այն առավել հայտնի է որպես Սուրբ Կարապետ, ներքին որմնագիր հիշատակությունները հաստատում են դրա իրական՝ Սուրբ Ստեփանոս անվանումը։
Ճարտարապետական առումով եկեղեցին ներկայացնում է գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք։
Այն աչքի է ընկնում իր ճակատների «հայկական խորշերով», որոնք շինությանը հաղորդում են վեհություն և դինամիկա։
Եկեղեցու գլանային թմբուկով գմբեթը, որը քանդվել էր 1939 թվականի կործանարար երկրաշարժի հետևանքով, մասնագիտական բարձր մակարդակով վերականգնվել է 1980-ական թվականներին՝ հուշարձանին վերադարձնելով իր նախնական տեսքը։
Հոգեվանքը միայն մեկ եկեղեցի չէ, այլ տարբեր դարաշրջանների շերտեր ամփոփող հնավայր։
Գլխավոր տաճարից ընդամենը 50 մետր հյուսիս գտնվում են ավելի վաղ քրիստոնեական շրջանի երկու կառույցների մնացորդներ։
Դրանցից առաջինը 5-րդ դարի միանավ բազիլիկն է, իսկ երկրորդը՝ 7-րդ դարի քառակոնք եկեղեցին։
Այս կառույցների աբսիդները արտաքուստ եռանիստ են, ինչը բնորոշ է վաղ միջնադարի հայկական շինարարական արվեստին։
Այսպիսով, Հոգեվանքի տարածքում մեկտեղված են 5-րդ, 7-րդ և 13-րդ դարերի ճարտարապետական լուծումները՝ ստեղծելով հայոց պատմության ու հոգևոր ժառանգության մի անընդհատական շղթա, որը դեպի իրեն է ձգում թե՛ հետազոտողներին, թե՛ զբոսաշրջիկներին։
Կոորդինատներ.
40.5211° N, 43.9214° E